Co to jest Radioterapia?

Wprowadzenie
Broszurę adresujemy do Ciebie, jeżeli chorujesz na raka i będziesz leczony napromienianiem. Postaramy się w niej pomóc Ci zrozumieć czego możesz się spodziewać w trakcie, jak i po leczeniu. Znajdziesz tu informacje na temat metod i ogólnych skutków leczenia, oraz wskazówki dotyczące postępowania w przypadku efektów ubocznych.

Co to jest radioterapia?
Radioterapia to leczenie prowadzone przy użyciu promieni jonizujących, które ma na celu zniszczenie jak największej liczby komórek nowotworowych. Prawdopodobnie zetknąłeś się już ze zdjęciem rentgenowskim swojej klatki piersiowej, zęba lub kości. W momencie, kiedy stosuje się większe dawki promieniowania (wielokrotnie przekraczające dawkę stosowaną przy badaniu rentgenowskim) energia ta może zostać użyta do leczenia nowotworów. Stosując specjalny sprzęt energię tę kieruje się na nowotwory lub obszary ciała dotknięte chorobą.
RADIOTERAPIA JEST NIEBOLESNA

Jakie są korzyści z radioterapii?
Radioterapia jest skuteczną metodą leczenia wielu odmian nowotworów zlokalizowanych w różnych narządach ciała. Dla ogromnej liczby pacjentów radioterapia jest jedyną konieczną metodą leczenia. Wielu ludzi zostaje wyleczonych z choroby nowotworowej po otrzymaniu samej radioterapii lub radioterapii w połączeniu z leczeniem chirurgicznym lub chemioterapią.

Kto prowadzi radioterapię?
ONKOLOG – RADIOTERAPEUTA specjalista w zakresie leczenia promieniami, zaplanuje najbardziej korzystny w Twoim przypadku rodzaj leczenia. Radioterapeuta kieruje wysoko wyspecjalizowanym zespołem medycznym:

• Fizyk – osoba pomagająca w realizacji Twojego planu leczenia, obliczająca liczbę zabiegów i czas trwania każdego z nich;
• Pielęgniarka radioterapeutyczna – zapewniająca opiekę pielęgniarską oraz informacje na temat leczenia i porady w zakresie zwalczania efektów ubocznych;
• Technik radioterapeuta – który układa Cię do każdego zabiegu i obsługuje urządzenia emitujące promieniowanie.

W jaki sposób lekarz planuje leczenie ?
Po badaniu fizykalnym i analizie historii choroby lekarz radioterapeuta musi wykonać specjalne badania aby wyznaczyć obszar leczenia. Przy pomocy urządzenia rentgenowskiego tzw. SYMULATORA lekarz określa precyzyjnie obszar, który będzie poddany napromienianiu, ustala wielkość pola, a także miejsca, które zostaną podczas leczenia osłonięte. W zależności od napromienianego obszaru konieczne jest wykonanie lub wykorzystanie gotowych unieruchomień, które pozwolą za każdym razem ułożyć Cię w tej samej pozycji. W procesie zwanym SYMULACJĄ radioterapeuta zaznacza punkt centrowania na Twojej skórze za pomocą drobnych kropek wykonanych kolorowym, trwałym tuszem. Należy zachować ostrożność podczas kąpieli, ponieważ oznaczeń tych nie można zmyć aż do momentu zakończenia całego leczenia. Gdyby linie zaczęły blednąć lekarz poprawi je, aby były dobrze widoczne.
NIE POPRAWIAJ OZNACZEŃ SAM!

Jak długo trwa leczenie?
Radioterapia jest najczęściej prowadzona pięć dni w tygodniu od poniedziałku do piątku przez okres kilku tygodni. Liczba zabiegów i całkowita dawka promieniowania uzależnione są od wielkości i lokalizacji nowotworu, jego rodzaju, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz innych form leczenia stosowanych równolegle.
WIZYTA W TRAKCIE LECZENIA
Przed zabiegiem najlepiej ubrać się w rzeczy, które łatwa jest zdjąć i ponownie założyć. W sali zabiegowej technik radioterapii lub lekarz zlokalizuje obszar leczenia na podstawie oznaczeń na Twojej skórze. W czasie każdej sesji napromieniania spędzisz w sali zabiegowej od 5 do 15 minut, ale w ciągu tego czasu będziesz napromieniany jedynie przez 1 – 5 minut. Podczas zabiegu musisz leżeć kompletnie nieruchomo. NIE WSTRZYMUJ ODDECHU - ODDYCHAJ NORMALNIE! Przed uruchomieniem urządzenia radioterapeuta opuści salę. Maszyna jest sterowana z pokoju przylegającego do sali zabiegowej. Będziesz obserwowany na monitorze. Możesz czuć się samotny, ale pamietaj, że cały czas ktoś nad Tobą czuwa. Urządzenia do radioterapii są bardzo duże i wydają różne odgłosy. Początkowo ich wielkość i hałas jaki powodują może Cię przerażać. Pamiętaj, że maszynami steruje wyszkolony technik!
Promieniowania nie można usłyszeć ani zobaczyć. Prawdopodobnie nie odczujesz też niczego. JEŻELI ODCZUWASZ JAKIEŚ DOLEGLIWOŚCI LUB DYSKOMFORT PODCZAS ZABIEGU, NATYCHMIAST POINFORMUJ O TYM TERAPEUTĘ!
ZABIEG MOŻNA PRZERWAĆ W KAŻDEJ CHWILI !
EFEKTY LECZENIA WSKUTEK RADIOTERAPII ZAWNĘTRZNEJ TWOJE CIAŁO NIE STANIE SIĘ RADIOAKTYWNE! NIE STANOWISZ ZAGROŻENIA DLA ZDROWIA SWOICH BLISKICH, RÓWNIEŻ DZIECI.

Jeżeli zauważysz u siebie nietypowe symptomy w trakcie leczenia tj: kaszel, pocenie się, podwyższona temperatura lub nieznany dotąd ból – zgłoś to lekarzowi prowadzącemu. Większość skutków ubocznych w trakcie radioterapii możne być nieprzyjemna, ale nie jest groźna i może być kontrolowana przy pomocy diety lub leków. Mijają one w kilka tygodni od zakończenia leczenia. Wielu pacjentów nie doświadcza żadnych skutków ubocznych.

W jaki sposób mogę pomóc sobie w trakcie leczenia? Prawie wszyscy pacjenci leczeni napromienianiem powinni w szczególny sposób dbać o siebie, aby ochronić swoje zdrowie i przyczynić się do powodzenia terapii.
Wskazówki, które warto zapamiętać:

• Traktuj bardzo delikatnie skórę w obszarze leczenia;
• Noś luźną, miękką, bawełnianą odzież na napromienianej części ciała;
• Nie trzyj, nie ściskaj ani nie drap skóry napromienianej;
• Nie używaj żadnych mydeł, balsamów, dezodorantów, perfum, kosmetyków, leków ani innych substancji w leczonym obszarze bez konsultacji z lekarzem;
• Nie używaj plastra samoprzylepnego na leczonej skórze;
• Nie ogrzewaj ani nie ochładzaj (plastry rozgrzewające, worki z lodem, itp.) leczonego obszaru;
• Jeżeli okolica leczona wymaga golenia, używaj wyłącznie maszynki elektrycznej. Nie stosuj żadnych substancji przed goleniem, ani kremów do usuwania owłosienia;
• Chroń leczony obszar przed promieniowaniem słonecznym. O ile to możliwe zakryj napromienianą skórę (przewiewną tkaniną lub kapeluszem) przed wyjściem na zewnątrz. Skórę tę należy chronić przed słońcem przez co najmniej rok po zakończeniu leczenia;
• Upewnij się, że Twój lekarz przed rozpoczęciem leczenia wie o wszystkich lekach jakie przyjmujesz;
• Z pytaniami dotyczącymi choroby i leczenia zwracaj się do swojego lekarza, pielęgniarki, technika, kieruj do nich wszelkie pytania jakie przychodzą Ci do głowy. Są to jedyne osoby, które mogą udzielić Ci właściwej rady dotyczącej leczenia, efektów ubocznych, opieki w domu i innych problemów medycznych jakie możesz mieć;

Jak radzić sobie ze skutkami ubocznymi?
Każdy pacjent inaczej reaguje na radioterapię. Możesz nie doświadczyć żadnych skutków ubocznych lub bardzo łagodnych. Uboczne skutki leczenia uzależnione są od dawki promieniowania, leczonej części ciała oraz Twojego stanu ogólnego. Najczęstsze efekty uboczne to:

O g ó l n e

• złe samopoczucie;
• brak łaknienia;
• zmęczenie;

występujące w obszarze napromieniania – nazywane odczynem popromiennym. Efekty uboczne ogólne mogą wystąpić w związku z napromienianiem każdego obszaru ciała. Zmęczenie odczuwasz dlatego, że podczas radioterapii organizm zużywa dużo energii na powrót do zdrowia. Stres związany z chorobą, odizolowanie od bliskich, codzienne zabiegi oraz wpływ promieniowania na zdrowe komórki przyczynia się do wzrostu zmęczenia. Musisz więcej wypoczywać, zająć się ciekawą lekturą lub posłuchać spokojnej muzyki. Brak łaknienia następuje wraz ze zmianami w normalnych komórkach. Niektórzy nie mają ochoty na jedzenie w związku ze stresem lub dlatego, że leczenie powoduje zmianę smaku spożywanych pokarmów. NAWET JEŚLI NIE JESTEŚ GŁODNY WAŻNE JEST, ABYŚ NIE STRACIŁ NA WADZE!

• jedz, kiedy jesteś głodny, nawet gdy nie jest to pora posiłku;
• jedz kilka mniejszych posiłków w ciągu dnia zamiast trzech dużych;
• miej zawsze pod ręką zdrowe przekąski i sięgaj po nie kiedy tylko poczujesz ochotę;
• pij duże ilości płynów obojętnych (wodo mineralna niegazowana, woda przegotowana, słaba herbata, herbata ziołowa);
• unikaj zimnych i gorących napojów;

Efekty uboczne miejscowe są ściśle związane z napromienianą okolicą.

OKOLICA GŁOWY I SZYI
Radioterapia w nowotworach tej okolicy może zwiększyć ryzyko wystąpienia ubytków w uzębieniu. Musisz szczególnie dbać o higienę jamy ustnej. Powinieneś odwiedzić stomatologa przed rozpoczęciem radioterapii. Nie pozwalaj na usuwanie zębów w trakcie leczenia i po jego zakończeniu bez konsultacji z lekarzem radioterapeutą.

• Czyścić dokładnie zęby i dziąsła miękką szczoteczką po każdym posiłku;
• Przestrzenie między zębami czyścić nitką dentystyczną;
• Po czyszczeniu przepłucz dokładnie jamę ustną;
• Użyj pasty z fluorem, która nie zawiera substancji ścierających;

Około trzeciego tygodnia radioterapii może wystąpić bolesność jamy ustnej lub gardła. Prawdopodobnie około piątego tygodnia zacznie ustępować i ustąpi około miesiąca po leczeniu. Możesz odczuwać trudności w przełykaniu oraz zaburzenia smaku ze względu na suchość ust i gardła. Ulgę przyniesie Ci płukanie jamy ustnej zaleconą przez lekarza mieszanką oraz picie siemienia lnianego.

• Nie pij alkoholu;
• Nie pij napojów gazowanych;
• Unikaj potraw zbyt gorących, zbyt zimnych, pikantnych, kwaśnych i twardych!;
• Zrezygnuj z używania protez zębowych w trakcie terapii!;
• Jeżeli palisz papierosy zrezygnuj z nałogu!;
• Pij dużo płynów obojętnych!;
• Zażywaj przepisane leki przeciwbólowe!;
• Pomocne mogą być cukierki lub gumy do żucia nie zawierające cukru, pobudzą Twoje gruczoły do wytwarzania śliny!;
• Nie stosuj rumianku – wysusza śluzówkę!;

Podczas napromieniania głowy dodatkowo może wystąpić utrata włosów z powodu uszkodzenia mieszków włosowych. Ma to charakter przejściowy. Włosy zazwyczaj odrastają w ciągu 3-6 miesięcy. Podczas leczenia możesz zaopatrzyć się w perukę lub zakrywać skórę głowy chustą lub kapeluszem.

OKOLICA KLATKI PIERSIOWEJ
Podczas radioterapii klatki piersiowej w wyniku leczenia nowotworu płuc możesz odczuwać ból lub trudności w trakcie przełykania. Może też wystąpić kaszel. Otrzymasz środki, które złagodzą te dolegliwości. Spożywaj pokarmy o konsystencji płynnej lub papkowatej. Pij duże ilości płynów obojętnych (woda mineralna niegazowana, herbata, siemię lniane). Zażywaj przepisane leki przeciwbólowe. Jeżeli radioterapia tej okolicy jest poprzedzona usunięciem guza piersi lub amputacją piersi, ważne jest noszenie miękkiego, bawełnianego biustonosza bez fiszbin lub chodzenie bez, jeżeli tylko jest to możliwe. W ten sposób możesz uniknąć podrażnienia skóry w napromienianym obszarze. Pamiętaj, że w dalszym ciągu powinnaś wykonywać ćwiczenia zalecane przez rehabilitanta. Wykonywałeś je zapewne po zabiegu operacyjnym. Jeżeli nie, to pielęgniarka nauczy Cię wykonywania tych ćwiczeń lub zaprosimy rehabilitanta, który je z Tobą przećwiczy. Możesz odczuwać też bolesność piersi lub obrzęk spowodowany nagromadzeniem się płynu chłonnego w leczonym obszarze. Skutki te prawdopodobnie znikną po około czterech do sześciu tygodni po leczeniu. Podobnie jak zaczerwienienie lub zbrązowienie skóry.

ABY ZŁAGODZIĆ TE DOLEGLIWOŚCI:

• Układaj rękę wysoko, najlepiej na klinie;
• Ćwicz dłoń stosując miękkie piłeczki i wałeczki;
• Nie przeciążaj ręki po stronie operowanej;
• Chroń ją przed skaleczeniem, pobieraniem krwi i iniekcjami;

Pory skóry mogą być powiększone i bardziej widoczne. Niektóre kobiety odczuwają nadwrażliwość skóry na piersiach, u innych wrażliwość na dotyk maleje. Możesz też zauważyć, że Twoje piersi są twardsze niż przed leczeniem.

OKOLICA JAMY BRZUSZNEJ
Przy napromienianiu tej okolicy możesz spodziewać się zaburzeń pracy żołądka, nudności lub biegunki.

NUDNOŚCI
Niektórzy pacjenci w ciągu pierwszych dni napromieniania przez kilka godzin po zabiegu odczuwają tą przykrą dolegliwość, która najczęściej przemija. Jeżeli wystąpi ona u Ciebie postaraj się nic nie jeść przez kilka godzin przed zabiegiem. Może na czczo lepiej zniesiesz napromienianie. Możesz przed zabiegiem zjeść krakersa lub wypić niewielką ilość niegazowanej wody mineralnej. Czasami dolegliwość ta występuje na tle emocjonalnym i jest skutkiem lęku przed zabiegiem.

• Jedz małe objętościowo posiłki;
• Jedz często i staraj się pić i jeść powoli;
• Pij chłodne napoje o temperaturze pokojowej między posiłkami;
• Jedz pokarmy o temperaturze pokojowej;
• Jeżeli dolegliwości się pogłębiają wypróbuj dietę płynną – buliony;

W przypadku nieustępujących dolegliwości otrzymasz leki przeciwwymiotne, które zmniejszą lub wykluczą dolegliwość. BIEGUNKA Występuje często około czwartego tygodnia terapii. Możemy Ci pomóc podając odpowiednie leki, które rozwiążą ten problem.

CO MOŻESZ ZROBIĆ SAM:

• Przejdź na dietę bezmleczną: słaba herbata, woda przegotowana, czysty bulion, kiedy tylko poczujesz, że może się zacząć biegunka lub gdy tylko się zacznie;
• Unikaj pokarmów ciężkostrawnych, wzdymających, zawierających duże ilości błonnika, które mogą powodować skurcze i wzdęcia (surowe jarzyny i owoce, kawa, fasola, kapusta, groch, produkty z pełnego ziarna, pikantne potrawy i słodycze);
• Unikaj mleka i przetworów mlecznych. Jeżeli pomimo tego biegunka nadal się utrzymuje przejdź na dietę bezglutenową;
• Jedz niewielkie posiłki, ale często;
• Możesz jeść ryż, banany, puree ziemniaczane, suche grzanki, kasze, pieczone jabłka, gotowaną marchew, buraczki;
• PAMIĘTAJ! Twoja dieta powinna uwzględniać pokarmy bogate w potas (banany, ziemniaki, morele);

OKOLICA MIEDNICY
Jeżeli radioterapii zostanie poddana okolica pomiędzy biodrami, możesz doświadczyć problemów gastrycznych opisanych powyżej. Jednocześnie około 3-ciego tygodnia leczenia możesz odczuwać podrażnienie pęcherza moczowego objawiające się czasowym zatrzymaniem lub częstym oddawaniem moczu. Lekarz przepisze Ci leki, które pomogą w tych problemach. Niekiedy występują pewne efekty uboczne, które dotykają wyłącznie narządów płciowych. Wpływ radioterapii na funkcje seksualne zależy od tego jakie narządy są napromieniane. Większość skutków ubocznych zarówno u kobiet jak i mężczyzn trwa do zakończenia leczenia i kilka tygodni po jago zakończeniu. Jeżeli potrzebujesz dokładniejszych wyjaśnień zapytaj swojego lekarza prowadzącego. U kobiet napromienianych w obszarze miednicy może ustać menstruacja i mogą wystąpić symptomu menopauzy. Czasami leczenie tej okolicy może wywołać swędzenie, pieczenie i suchość w rejonie pochwy. Jeżeli takie objawy wystąpią u Ciebie powiadom swojego lekarza prowadzącego lub pielęgniarkę. W przypadku mężczyzn naświetlania w okolicy jądra mogą zredukować liczbę i zdolność plemników do zapłodnienia. Nie znaczy to jednak, że nie może dojść do poczęcia. Jeżeli chcesz zostać ojcem i nękają Cię obawy związane ze spadkiem płodności, omów je z lekarzem prowadzącym.

H I G I E N A :
W trakcie leczenia nie ma przeciwwskazań do mycia ciała pod natryskiem. Okolice krocza należy podmywać letnią wodą używając mydła o odczynie kwaśnym. Osuszenie skóry przez dotyk. Należy nosić wyłącznie bieliznę bawełnianą. Bieliznę pierz w mydle, którym się myjesz. Nie stosuj żadnych kosmetyków na tę okolicę, chyba że lekarz zaleci inaczej. Nie usuwaj owłosienia z okolicy pachwin.

KONTAKTY SEKSUALNE
Podczas napromieniania możesz u siebie zaobserwować spadek zainteresowania seksem. Jest to bardziej związane ze stresem spowodowanym chorobą i kolejnymi etapami leczenia, niż z samą radioterapią. Efekt ten minie prawdopodobnie po jakimś czasie od chwili zakończenia leczenia.

Kto zajmie się Tobą po leczeniu?
Praktycznie każdy pacjent po radioterapii ma wyznaczone terminy badań kontrolnych. PAMIĘTAJ O ICH PRZESTRZEGANIU ! Czasami lekarz zdecyduje o konieczności konsultacji z chirurgiem lub chemioterapeutą. Innym razem zaleca kontrolę tylko u lekarza rodzinnego. Zalecenia te otrzymasz w formie pisemnej w chwili zakończenia leczenia.

• Jeszcze przez jakiś czas po napromienianiu będziesz musiał kontynuować postępowanie z okresu leczenia;
• Może się zdarzyć, że będziesz miał problemy skórne w leczonej okolicy. Obchodź się ze skórą bardzo delikatnie do momentu ustąpienia objawów podrażnienia. Nie usuwaj na siłę śladów po radioterapii – same z czasem zbledną i znikną;
• Możesz jeszcze przez jakiś czas potrzebować więcej odpoczynku – spróbuj spać dłużej w nocy, a w ciągu dnia zrób sobie krótką drzemkę;

Bardziej szczegółowe zalecenia co do postępowania w czasie powrotu do zdrowia w domu otrzymasz od lekarza i pielęgniarki w momencie wypisu do domu.

• Uporczywe wymioty, biegunkę;
• Utrata wagi ciała bez przyczyny;
• Gorączka lub kaszel, który nie ustępuje;
• Nietypowa wysypka, wybroczyny lub krwawienia;
• Guzy, zgrubienia;
• Ból, który nie ustępuje, szczególnie zawsze w tym samym miejscu.

Nie każdy objaw niepokojący jest związany z choroba nowotworową lub przebytym leczeniem, a jeżeli nawet to objawy często ustępują po prostym leczeniu, które może prowadzić lekarz rodzinny. Niektóre objawy mogą być skutkiem zupełnie innej choroby.
ZAPAMIĘTAJ !
Skontaktuj się ze swoim zespołem medycznym za każdym razem gdy będziesz potrzebował więcej informacji.

,, Tam gdzie jest człowiek cierpiący
-Musi się znaleźć człowiek,
który otoczy cierpiącego wsparciem.,,
Jan Paweł II

STRONA GŁÓWNA | DOJAZD | LINKI | REJESTRACJA | ISO |

Copyright 1995-2008 Zakład Opieki Zdrowotnej MSWiA z W-MCO w Olsztyniefokus.olsztyn.pl